Biznes w praktyce w Navigo

Jak rozumieć podatki, planować budżet, oceniać ryzyko i przekuć pomysł w realne działanie? W Navigo uczniowie poznają biznes poprzez symulacje, projekty zespołowe i prawdziwe szkolne przedsięwzięcia.

Continue reading

Jak rozpoznać to, co przychodzi nam naturalnie, rozwijać własne mocne strony i lepiej współpracować z osobami, które działają inaczej? W Autorskim Liceum Navigo rozmowa o talentach jest częścią szerszego procesu poznawania siebie. Nie zastępuje nauki, nie wyznacza jedynej ścieżki zawodowej i nie zamyka młodego człowieka w gotowej kategorii. Daje natomiast język, dzięki któremu łatwiej zobaczyć własny potencjał i świadomie z niego korzystać.

Szkoła zwykle uczy poznawać świat: matematykę, języki, historię, biologię czy zjawiska społeczne. Równie ważne jest jednak poznawanie siebie. Co przychodzi mi naturalnie? W jakich warunkach pracuję najlepiej? Co wnoszę do grupy? Dlaczego pewne zadania dodają mi energii, a inne wymagają szczególnego wysiłku? Jak mogę rozwijać swoje predyspozycje, nie stając się jednocześnie ich „zakładnikiem”?

Właśnie do takiej refleksji służy praca z talentami Gallupa, czyli narzędziem CliftonStrengths. W Navigo korzystają z niego zarówno uczniowie, jak i nauczyciele. Najważniejszy nie jest jednak sam internetowy test ani lista pięciu dominujących talentów. Prawdziwa wartość zaczyna się dopiero później — w rozmowie, obserwowaniu siebie, konfrontowaniu wyniku z codziennym doświadczeniem oraz szukaniu praktycznych sposobów wykorzystywania swoich mocnych stron.

Talent to nie szkolna zdolność

W potocznym języku talent kojarzy się najczęściej ze szczególną zdolnością: grą na instrumencie, sportem, matematyką, językami albo rysunkiem. Talenty Gallupa opisują coś innego. Dotyczą charakterystycznych i stosunkowo naturalnych sposobów myślenia, odczuwania oraz działania. Nie odpowiadają zatem wprost na pytanie, czy ktoś jest „humanistą”, czy „ścisłowcem”. Pokazują raczej, w jaki sposób dana osoba buduje relacje, przetwarza informacje, wpływa na innych, planuje i doprowadza zadania do końca.

Wszystkie 34 talenty są przyporządkowane do czterech szerokich obszarów: wykonywania, wpływania, budowania relacji i myślenia strategicznego. W wynikach mogą pojawić się takie określenia jak Empatia, Indywidualizacja, Uczenie się, Zbieranie, Naprawianie, Aktywator, Strateg, Bliskość czy Czar. Niektóre nazwy wydają się od razu zrozumiałe, inne mogą zaskakiwać. Właśnie dlatego sama lektura raportu często nie wystarcza.

Przykładem jest Czar. Nazwa może sugerować efektowność albo umiejętność „oczarowywania” ludzi, tymczasem chodzi przede wszystkim o łatwość rozpoczynania kontaktu, wchodzenia do nowej grupy i budowania relacji z osobami, których jeszcze się nie zna. Indywidualizacja nie oznacza natomiast pracy wyłącznie w pojedynkę. Wiąże się ze zdolnością dostrzegania niepowtarzalności drugiej osoby, jej potrzeb i charakterystycznego sposobu działania. Gdy uczeń odnajduje takie zachowania w swoim życiu, początkowo tajemnicze hasło zaczyna nabierać konkretnego znaczenia.

Od wyniku do rozmowy

Uczniowie Navigo wykonują badanie w drugiej klasie liceum. Otrzymują raport i mogą najpierw samodzielnie zapoznać się z wynikiem. Kolejnym etapem jest indywidualna rozmowa prowadzona przez przygotowanego nauczyciela albo osobę z zespołu pomocy psychologiczno-pedagogicznej. Zazwyczaj trwa ona od 40 minut do godziny.

Nie jest to odpytywanie z raportu ani próba przekonania ucznia, że opis „musi się zgadzać”. Pytania dotyczą rzeczywistych sytuacji: Kiedy zauważasz ten sposób działania? Jak przejawia się on na lekcjach, w projektach, w domu, wśród znajomych albo podczas realizowania pasji? Kiedy pomaga, a kiedy komplikuje działanie? Jak można wykorzystać go świadomiej?

Gotowość młodego człowieka ma tutaj zasadnicze znaczenie. Niektórzy od początku są zaciekawieni i przychodzą z własnymi pytaniami. Inni nie rozpoznają się w wyniku albo nie mają w danym momencie ochoty na pogłębioną rozmowę. To również jest respektowane. Udział nie powinien polegać na przymusie, ponieważ narzędzie ma wspierać samorozwój. Czasami refleksja pojawia się dopiero po kilku dniach lub tygodniach, gdy uczeń zaczyna obserwować dany talent w codzienności i sam wraca z pytaniem.

W proces włączani są także rodzice. Wspólne spotkanie pozwala zestawić perspektywę ucznia z obserwacjami domu. Bywa, że rodzice natychmiast rozpoznają opisane zachowania. Czasem dopiero podczas rozmowy dostrzegają, że coś, co wydawało się oczywiste, jest ważną i wartościową predyspozycją ich dziecka. Zmienia się wówczas nie tylko język, ale też sposób patrzenia: cecha, która wcześniej mogła drażnić albo nie zwracała uwagi, zaczyna być rozumiana jako potencjał wymagający odpowiedniego ukierunkowania.

Mocna strona także potrzebuje rozwoju

Jednym z najważniejszych wniosków płynących z pracy z talentami jest rozróżnienie między naturalną predyspozycją a dojrzałą mocną stroną. Sam talent nie gwarantuje jeszcze, że w każdej sytuacji będzie pomagał. Może działać dojrzale i konstruktywnie, ale może również prowadzić do przeciążenia, konfliktów albo nieefektywnych zachowań.

Dobrym przykładem jest Empatia. Pozwala zauważać i rozumieć emocje innych ludzi. Jeżeli jednak młoda osoba całkowicie przejmuje cudze uczucia, nie potrafi postawić granicy i zostaje nimi przytłoczona, talent nie służy jej jeszcze w pełni. Rozwijanie Empatii oznacza wówczas uczenie się obecności przy drugiej osobie bez rezygnowania z troski o własne emocje.

Podobnie Naprawianie może pomagać szybko dostrzegać problemy, błędy i miejsca wymagające poprawy. To ogromna wartość w projekcie, bo ktoś musi zauważyć, że obrany kierunek nie prowadzi do dobrego rezultatu. Jeżeli jednak osoba widzi wyłącznie niedociągnięcia, może tracić z pola widzenia wszystko, co już działa, a otoczenie może odbierać jej uwagi jako ciągłe niezadowolenie. Dojrzałość polega więc nie na tłumieniu talentu, lecz na korzystaniu z niego we właściwym momencie i z zachowaniem równowagi.

Także Indywidualizacja ma swoją drugą stronę. Pozwala zobaczyć pojedynczego człowieka w grupie i dopasować sposób współpracy do jego potrzeb. Jednocześnie nadmierne skupienie na jednostce może sprawić, że ktoś „zobaczy drzewo, ale zapomni o lesie”. Każdy talent potrzebuje zatem uważności, ćwiczenia i informacji zwrotnej.

Edukacja, która widzi nie tylko braki

Tradycyjna szkolna informacja zwrotna często dotyczy błędów: tego, co trzeba uzupełnić, poprawić lub przećwiczyć. Jest to potrzebne, ale nie powinno być jedynym sposobem opisywania rozwoju ucznia. Jeżeli młody człowiek słyszy głównie o brakach, może zacząć budować obraz siebie wokół tego, czego jeszcze nie umie.

Perspektywa talentów odwraca na chwilę ten kierunek. Pyta: Co już działa? Co robisz intuicyjnie? Gdzie masz naturalny punkt oparcia? Nie oznacza to ignorowania trudności ani zwolnienia z pracy nad podstawowymi umiejętnościami. Chodzi o znalezienie zasobów, dzięki którym łatwiej mierzyć się z wyzwaniami. Zamiast nieustannie próbować stać się kimś innym, uczeń może rozwijać własny sposób dochodzenia do rezultatów.

Ta zmiana bywa ważna również dla nauczycieli. Rozmowa o talentach daje okazję do wyjścia poza perspektywę przedmiotu, ocen i bieżących zadań. Pozwala poznać zainteresowania ucznia, zobaczyć go w innych rolach i zbudować relację opartą na autentycznej ciekawości. W Navigo nauczyciele również wykonali badanie i stworzyli szkolną mapę talentów. Dzięki temu mogą lepiej rozumieć własny sposób pracy, trafniej dzielić się zadaniami i zauważać, dlaczego współpraca z jednymi osobami przychodzi intuicyjnie, a z innymi wymaga większej uważności.

Różnice jako zasób zespołu

Znajomość swoich talentów nie służy wyłącznie indywidualnemu rozwojowi. Równie istotna jest nauka współpracy z osobami, które myślą i działają inaczej. W dobrze funkcjonującym zespole nie wszyscy muszą mieć te same mocne strony. Przeciwnie — różnorodność może zwiększać skuteczność grupy.

Aktywator może mobilizować innych i pomagać szybko rozpocząć działanie. Strateg zadba o kierunek i kolejność kroków. Osoba z Naprawianiem odpowiednio wcześnie zauważy ryzyko albo błąd, a ktoś z Osiąganiem będzie konsekwentnie prowadził zadanie do końca. Osoba z Bliskością może najlepiej działać w gronie ludzi, których zna i którym ufa, podczas gdy Czar ułatwi wejście w zupełnie nowe środowisko.

Różnice bywają oczywiście źródłem napięć. Ktoś, kto potrzebuje czasu na analizę, może czuć się poganiany przez osobę chcącą natychmiast zacząć. Z kolei dla Aktywatora długie rozważania mogą wyglądać jak niepotrzebne odwlekanie. Wiedza o talentach nie usuwa tych różnic, ale pomaga przestać traktować je jako złą wolę. Pozwala zapytać: jak połączyć nasze sposoby działania, aby pracowały na rzecz wspólnego celu?

Właśnie taki kierunek ma rozwijanie pracy projektowej w szkole: świadome budowanie zespołów, przydzielanie ról i sprawdzanie, w jaki sposób różne predyspozycje mogą się uzupełniać. To praktyczne przygotowanie do przyszłych studiów i pracy zawodowej, gdzie umiejętność współdziałania często okazuje się równie ważna jak wiedza specjalistyczna.

Podpowiedź, a nie wyrok dotyczący przyszłości

W wieku licealnym pytania o przyszłość stają się coraz bardziej konkretne. Jaki profil wybrać? Co studiować? W jakiej pracy można się dobrze odnaleźć? Wynik badania nie daje jednej, zero-jedynkowej odpowiedzi i nie powinien jej dawać. Nie mówi: „musisz zostać wykładowcą”, „nie nadajesz się do biznesu” albo „ten kierunek nie jest dla ciebie”. Może natomiast pomóc nazwać warunki i sposoby działania, które sprzyjają danej osobie.

Połączenie Uczenia się, Zbierania i Indywidualizacji może na przykład wspierać osobę, która lubi zdobywać wiedzę, gromadzić informacje, a następnie przekazywać je w sposób dopasowany do odbiorcy. Taki zestaw może okazać się cenny w edukacji, ale również w wielu innych profesjach. Najważniejsza jest nie nazwa zawodu, lecz zrozumienie mechanizmu: co daje mi energię, w czym jestem naturalnie skuteczny i jak mogę przełożyć to na konkretne umiejętności.

Ta wiedza może później pomóc w przygotowaniu CV czy rozmowie rekrutacyjnej. Zamiast wpisać ogólne „mocne strony”, młoda osoba potrafi podać przykłady: w jaki sposób planuje, buduje relacje, zdobywa wiedzę, inicjuje działania albo rozwiązuje problemy. Sam wynik nie zastąpi doświadczeń, ale może być dobrym punktem wyjścia do ich nazwania.

Talenty mogą również pomóc w rozwijaniu zainteresowań. Rywalizacja może wspierać sportowca, o ile prowadzi przede wszystkim do przekraczania własnych granic, a nie jedynie do potrzeby pokonania innych. Potrzeba stabilności może podpowiedzieć, że większą satysfakcję przyniosą aktywności o jasnych regułach i przewidywalnej strukturze. Z kolei inne talenty mogą zachęcać do eksperymentowania i wchodzenia w nowe środowiska. Żadna z tych dróg nie jest lepsza — są po prostu różne.

Im lepiej znam siebie, tym lepiej rozumiem innych

Najcenniejszym rezultatem pracy z talentami nie jest lista pięciu nazw umieszczona w raporcie. Jest nim ciekawość siebie, która prowadzi do świadomego rozwoju. Uczeń zaczyna zauważać własne schematy działania, rozumieć ich mocne i słabsze strony oraz szukać sytuacji, w których może korzystać z nich dojrzale.

Jednocześnie rośnie przestrzeń na różnorodność. Koleżanka lub kolega nie muszą mieć tych samych zainteresowań, tempa pracy ani sposobu podejmowania decyzji. Nauczyciel może inaczej organizować zadania, a rodzic może inaczej reagować na wyzwania. „Mam inaczej” nie musi oznaczać „mam gorzej” albo „ty robisz źle”. Wszystkie talenty mogą być wartościowe, gdy nauczymy się świadomie z nich korzystać i łączyć je z potencjałem innych osób.

To właśnie dlatego poznawanie siebie jest ważnym elementem edukacji. Wiedza o świecie daje narzędzia do rozumienia rzeczywistości. Wiedza o sobie pomaga zdecydować, jak chcemy w tej rzeczywistości działać.

Więcej o pracy z talentami uczniów w Autorskim Liceum Navigo można usłyszeć w odcinku podcastu „Po Navigowemu – rozwijanie talentów”. Zachęcamy do obejrzenia całej rozmowy:

---